Belangrijk om te weten

Overlijden van een dierbare4-6 jaarBelangrijk om te wetenBelangrijk om te weten

Jonge kinderen rouwen ook!
Ook kinderen lijden onder een verlies en rouwen op hun manier als een dierbare is overleden. Soms denken we dat kinderen ‘gelukkig’ te jong zijn om te beseffen wat er gebeurd is. We hopen dat de pijn en het verlies het kind bespaard zullen blijven. Dit is niet waar. Het niet (volledig) begrijpen van de situatie is niet hetzelfde als niet rouwen.

Elk kind verwerkt het overlijden van een dierbare anders
Elk kind rouwt op zijn eigen manier en uit zijn gevoelens op zijn eigen manier. Daar is geen vast patroon voor. Toch zijn er wel gedragingen, gedachten en gevoelens die vaak voorkomen. Hoe en of kinderen van deze leeftijd deze gevoelens en gedachten uiten, verschilt per kind en per moment.

Kleuters denken magisch
Kleuters denken ‘magisch’. Fantasie en werkelijkheid lopen nog door elkaar. Zo kan een kind van vier denken dat het zijn dode moeder wakker kan kussen, net als in het sprookje. Een kind van vijf kan over zijn vijf maanden eerder overleden broertje zeggen: "Zo, nu vind ik het niet meer leuk, nu wil ik dat Luuk zich niet meer gaat verstoppen." Of een kleuter kan in de zandbak opa gaan opgraven.

Kleuters rouwen op en af
Kleuters kunnen dezelfde gevoelens ervaren als volwassenen, maar er vaak nog geen uitdrukking aan geven. Ze kunnen de verschillende gevoelens nog niet goed onderscheiden.
Hoe kleuters deze gevoelens uiten, verschilt per kleuter en per moment. Kleuters zijn niet in staat om continu verdrietig te zijn. Ze rouwen op en af. Een kleuter kan plotseling overdonderd worden door verdrietige gevoelens en even later alweer vrolijk naar buiten rennen. Hoewel het volwassenen wel eens op het verkeerde been zet, is dit wisselen tussen verdriet en spelen gezond gedrag

Geen besef dat de dood onomkeerbaar is
Kinderen van vier tot zes jaar kennen het verschil tussen dood en leven. Veel kleuters hebben wel eens een dood vogeltje gezien of een plant gezien die dood was. Toch kunnen ze meestal nog niet begrijpen wat dood zijn precies inhoudt. Dat dood zijn betekent dat je echt nooit meer levend wordt, is voor deze kinderen nog ongrijpbaar. Kleuters beseffen niet dat de dood voor altijd is, dit besef ontstaat heel langzaam. Daarom is het belangrijk dat het ze heel goed worden uitgelegd. Keer op keer.

Eva (10) verloor haar broertje toen ze vier was. Ze verbaast zich er nu over dat ze bij de begrafenis zo vrolijk was:


Kleuterdenken leidt tot angst en schuldgevoel
Een kleuter is ook nog niet in staat om logisch te denken: oorzaak en gevolg zegt hem of haar nog niets. Hierdoor kunnen peuters gedachten hebben die voor ons als volwassenen volkomen onlogisch lijken. Juist dit soort gedachten kunnen veel angst en schuldgevoel bij kleuters veroorzaken waar wij geen weet van hebben. Zo kan een kleuter denken dat hij schuldig is aan de hersenbloeding van zijn vader, omdat hij de avond ervoor weigerde zijn pyjama aan te trekken. En kan een meisje van vijf in paniek raken als ze moet hoesten. Een tijdje daarvoor heeft ze haar oma horen hoesten, die enkele dagen later aan een hartaanval overleed.

Uitstellen van rouw
Jonge kinderen gaan meestal pas rouwen als de situatie weer veilig aanvoelt voor hen. Dat is als het thuis weer rustig en stabiel is en dat kan wel een jaar of (veel) langer duren!
Zo kan het zijn dat een kleuter die een ouder verliest de eerste twee jaar door lijkt te leven alsof er niets aan de hand is. Nadien kan hij ineens enorme slaapproblemen ontwikkelen. Of agressief worden naar andere kinderen. Of heel verdrietig worden en niet meer met andere kinderen willen spelen.
De kleuter heeft zijn verdriet eigenlijk tijdelijk ‘opgeborgen’. De omgeving legt vaak niet de link met het overlijden, dat is immers al zo lang geleden… Het uitstellen van rouw is overigens bij kinderen eerder normaal dan afwijkend gedrag. Het is wel belangrijk dat deze verlate rouw wordt herkend en erkend en het kind alsnog de steun en begeleiding krijgt die het zo hard nodig heeft. Het definitief wegstoppen van verdriet, kan tot ernstige problemen leiden. Bijvoorbeeld op het moment dat het kind in aanraking komt met iets wat het oude verlies triggert.

Rouwen is nooit klaar
Een ingrijpend verlies verwerken is een levenslang proces; het is nooit klaar. Dat wil niet zeggen dat kinderen met een verlieservaring niet gelukkig kunnen worden. Maar het verlies is altijd ergens op de achtergrond aanwezig.
Gelukkig kun je je na zo'n groot verdriet na een tijdje ook wel weer blij voelen.
Eva vertelt hoe dat zit:


In elke ontwikkelingsfase waarin een kind komt, zal het verlies zich weer op een nieuwe manier manifesteren. Kinderen ontwikkelen zich en komen steeds tot nieuwe inzichten. Zij kunnen veel vragen stellen en deze vragen steeds weer opnieuw stellen omdat zij de informatie steeds weer op een andere manier begrijpen.
‘Tijd heelt alle wonden’ gaat niet op! Het verwerken van een verlies gaat niet vanzelf. Het is hard werken en daarbij is de steun en hulp van mensen in de directe omgeving van grote waarde!

Multiculturele rouw
In gezinnen met een andere etnisch culturele achtergrond wordt vaak anders met de dood omgegaan. Het is goed om je van tevoren te verdiepen in de betekenis van de dood en de gewoonten die daarbij horen in andere culturen. Zie Multiculturele rouw.

Zorgen?
Als u de indruk heeft dat het niet goed gaat met een kind en denkt dat begeleiding van een professional bij het verwerkingsproces zinvol kan zijn, aarzel dan niet om uw zorg met ouders te delen. Ouders zien vaak niet hoe hun kind zich buitenshuis gedraagt en zijn blij met uw informatie - zolang deze zonder oordeel is. Als ouders uw zorg delen en begeleiding willen zoeken, kunt u hen wijzen op deze praktijkenzoeker.
Praktijken voor Jonge Helden


Meld je nu aan voor onze nieuwsbrief!

Vind ons leuk op Facebook!
4_6_2.jpg

In elke ontwikkelingsfase waarin een kind komt, zal het verlies zich weer op een nieuwe manier manifesteren. Kinderen ontwikkelen zich en komen steeds tot nieuwe inzichten. Zij kunnen veel vragen stellen en deze vragen steeds weer opnieuw stellen omdat zij de informatie steeds weer op een andere manier begrijpen.