Belangrijk om te weten

Overlijden van een dierbare0-3 jaarBelangrijk om te wetenBelangrijk om te weten

Jonge kinderen rouwen ook!
Ook kleine kinderen lijden verlies en rouwen als een dierbare is overleden. Soms denken we dat kinderen ‘gelukkig’ te jong zijn om te beseffen wat er gebeurd is. We hopen dat de pijn en het verlies het kind bespaard zullen blijven. Dit is niet het geval. Hoewel ze de situatie niet begrijpen, rouwen zij ook. Jonge kinderen die nog weinig of geen woorden tot hun beschikking hebben, slaan ervaringen vooral lijfelijk op. Aan het lijfelijk geheugen zijn geen woorden gekoppeld, dus ook als ze ouder worden, kunnen ze niet goed uitleggen wat er precies aan de hand is.

Elk kindje verwerkt het overlijden van een dierbare anders
Elk kindje rouwt op zijn eigen manier en uit zijn gevoelens op zijn eigen manier. Daar is geen vast patroon voor. Toch zijn er wel gedragingen, gedachten en gevoelens die vaak voorkomen. Hoe en of kinderen van deze leeftijd deze gevoelens en gedachten uiten, verschilt per kind en per moment.

Peuters denken magisch
Peuters denken ‘magisch’. Fantasie en werkelijkheid lopen door elkaar. Zo kan een peuter niet willen dat de kist waarin vader ligt, dichtgemaakt wordt. "Als mijn vader weer levend wordt, moet hij er wel uit kunnen." Of is een peuter drie maanden na de dood van haar moeder druk bezig met het bereiden van een ‘medicijntje’. Ze is er stellig van overtuigd dat mama weer levend wordt als ze dit op haar graf gooit.

Geen besef van de onomkeerbaarheid van de dood
Peuters hebben nog geen besef van de onomkeerbaarheid van de dood. Ze begrijpen niet dat hun dode vader echt nooit meer terugkomt. Woorden als ‘nooit’ of ‘voor altijd weg’ zeggen hen nog niets. Als ze verdrietig zijn, is dat omdat ze hun vader in ‘het nu’ missen, niet omdat hij nooit meer terug komt.

Eva (10) verloor haar broertje toen ze vier was. Ze verbaast zich er nu over dat ze bij de begrafenis zo vrolijk was.

Peuterdenken veroorzaakt angst en schuldgevoel
Een peuter is ook nog niet in staat om logisch te denken: oorzaak en gevolg zegt hem nog niets. Hierdoor kunnen peuters gedachten hebben die voor ons als volwassenen volkomen onlogisch lijken. Juist dit soort gedachten kunnen veel angst en schuldgevoel bij peuters veroorzaken, waar wij geen weet van hebben. Zo kan een peuter denken dat hij schuldig is aan de hersenbloeding van zijn vader, omdat hij de avond ervoor weigerde zijn pyama aan te trekken. En kan een meisje van drie in paniek raken als ze moet hoesten. Een tijdje daarvoor heeft ze haar oma horen hoesten die enkele dagen later aan een hartaanval overleed.

Peuters rouwen op en af

Het ene moment kunnen ze intens verdrietig zijn, het andere moment spelen ze weer. Dat doen ze omdat ze het anders niet aankunnen. Hun verdriet is te groot. Juist die slingerbeweging tussen spelen en verdrietig zijn, is gezond gedrag. Kinderen kunnen niet 24 uur per dag rouwen en hebben het nodig zichzelf regelmatig af te leiden door spel of andere dingen die ze leuk vinden.

Rouw uitstellen
Jonge kinderen gaan meestal pas rouwen als de situatie weer veilig aanvoelt voor hen. Dat is bijvoorbeeld als het thuis weer rustiger en stabiel is. Maar dat kan wel een jaar of (veel) langer duren!
Zo kan het zijn dat een peuter die een ouder verliest, de eerste twee jaar door lijkt te leven alsof er niets aan de hand is. Nadien kan hij ineens grote slaapproblemen ontwikkelen, agressief worden naar andere kinderen of heel verdrietig worden en niet meer met andere kinderen spelen.
Hij heeft zijn verdriet eigenlijk tijdelijk ‘opgeborgen’. De omgeving legt vaak niet de link met het overlijden, dat is immers al zo lang geleden…. Het uitstellen van rouw is overigens bij kinderen eerder normaal dan afwijkend gedrag. Wel is belangrijk dat deze verlate rouw wordt herkend en erkend en het kind alsnog de steun en begeleiding krijgt die het zo hard nodig heeft. Het definitief wegstoppen van verdriet, kan tot ernstige problemen leiden. Bijvoorbeeld op het moment dat het kind in aanraking komt met iets wat het oude verlies triggert.

Rouwen is nooit klaar
Een ingrijpend verlies verwerken is een levenslang proces; het is nooit klaar. Dat wil niet zeggen dat kinderen met een verlieservaring niet gelukkig kunnen worden. Maar het verlies is altijd ergens op de achtergrond aanwezig.
In elke ontwikkelingsfase waarin het kind komt, zal het verlies zich weer op een nieuwe manier manifesteren. Kinderen ontwikkelen zich en komen steeds tot nieuwe inzichten. Zij kunnen veel vragen stellen en deze vragen steeds weer opnieuw stellen, omdat zij de informatie steeds weer op een andere manier begrijpen.

‘Tijd heelt alle wonden’ gaat niet op! Het verwerken van een verlies gaat niet vanzelf. Het is hard werken en daarbij is de steun en hulp van mensen in de directe omgeving van grote waarde!

Multiculturele rouw
In gezinnen met een andere etnisch culturele achtergrond wordt vaak anders met de dood omgegaan. Het is goed om je van tevoren te verdiepen in de betekenis van de dood en de gewoonten die daarbij horen in andere culturen. Zie Multiculturele rouw.

Zorgen?
Als u de indruk heeft dat het niet goed gaat met een kind en denkt dat begeleiding van een professional bij het verwerkingsproces zinvol kan zijn, aarzel dan niet om uw zorg met ouders te delen. Ouders zien vaak niet hoe hun kind zich buitenshuis gedraagt en zijn blij met uw informatie - zolang deze zonder oordeel is. Als ouders uw zorg delen en begeleiding willen zoeken, kunt u hen wijzen op deze praktijkenzoeker.

Praktijken voor Jonge Helden


Meld je nu aan voor onze nieuwsbrief!

Vind ons leuk op Facebook!
4_6_.jpg

Peuters rouwen op en af. Het ene moment kunnen ze intens verdrietig zijn, het andere moment spelen ze weer. Dat doen ze omdat ze het anders niet aankunnen. Hun verdriet is te groot. Juist die slingerbeweging tussen spelen en verdrietig zijn, is gezond gedrag.